Elmi fantastika — ədəbiyyatın və təsviri sənətin bir janrı. Bu janrda mövzu gələcəkdə baş verir və adətən, elmi faktlara əsaslanır. Elmi fantastika bir növ bəşəriyyətin gələcəyini təxmin etməyə cəhd göstərir. Beləcə, bəzi müəlliflər öz əsərlərində yeni elmi terminlər ixtira edirlər. Ədəbiyyatşünaslar elmi fantastikanın bir janr olaraq tam formalaşmasını XX əsrin 20-ci illərinə aid edirlər.[mənbə göstərilməlidir]
Elmi fantastikanın farixi və inkişafı
- Qədim dövrlər – yunan mifologiyasında Ay və ulduzlara səyahət mövzuları.
- XVII-XVIII əsrlər – İohann Kepler və Sirano de Berjerak kimi yazıçılar fərziyyələrə əsaslanan elmi hekayələr yazırdılar.
- XIX əsr – Jül Vern və Herbert Vells kimi yazıçılar elmi fantastikanın əsasını qoydular.[mənbə göstərilməlidir]
- XX əsr – İsaak Asimov, Rey Bredberi və Artur Klark janrı daha da inkişaf etdirdi və elmi fantastikanı kütləvi populyar etdi.[mənbə göstərilməlidir]
Elmi fantastikanın əsas xüsusiyyətləri
- Elmi əsaslandırma – hekayələr mövcud və ya gələcək elmi prinsiplərə əsaslanır.
- Texnoloji inkişafa dair görüş – süni intellekt, kosmos səyahəti və robot texnologiyaları kimi mövzular işlənilir.
- Bəşəriyyətin gələcəyi haqqında fərziyyələr – cəmiyyətin inkişafı, sosial dəyişikliklər və etik problemlər.
- Fantastik, lakin məntiqli dünya – utopiya və ya distopiya ssenariləri.
| Altjanr | Xüsusiyyətləri |
|---|---|
| Klassik elmi fantastika | Elmi əsaslı gələcək ssenarilər təsvir edilir; məsələn, Jül Vernin əsərləri. |
| Kosmik opera | Uzaq gələcəkdə və kosmosda keçən epik hekayələr; məsələn, "Ulduz müharibələri". |
| Kiberpank | Süni intellekt və texnologiyanın insan həyatına təsiri; məsələn, "Matris". |
| Distopiya | Gələcəkdə avtoritar rejimlər və sosial problemlər; məsələn, "1984" (Corc Orvell), "Cəsur yeni dünya" (Oldos Haksli). |
| Alternativ tarix | Tarix fərqli axarda davam edərsə, nə baş verə bilər; məsələn, "Adam hündür qalada" |
Elmi fantastikanın kino və televiziyada rolu
- "Ulduz müharibələri" – kosmik opera janrının ən populyar nümunəsi.
- "Matris" – süni intellekt və virtual reallıq mövzusunda kiberpank əsəri.
- "Qara güzgü" – gələcəyin texnologiyalarının insan həyatına təsirini göstərən serial.
- "Ulduz yolu" – kosmik səyahət və elmi fantastikanın birləşdiyi mədəni fenomen.