Maliyyə analitiki

Maliyyə analitiki — əsas vəzifəsi xarici və ya daxili müştərilər üçün maliyyə təhlili aparmaq olan peşəkar. Bu vəzifə müxtəlif adlarla tanına bilər: qiymətli kağızlar üzrə analitik, tədqiqat analitiki, səhm (equity) analitiki, investisiya analitiki və ya reytinq analitiki. Bank sektorunda və sənayedə isə bəzi analitik rolları investisiya və qiymətləndirmədən daha çox maliyyə menecmenti və risklərin idarə edilməsi sahələrinə yönəlir.

Rolu

Maliyyə analitikləri müxtəlif sahələrdə çalışırlar. Onların əhəmiyyətli hissəsi qarşılıqlı fondlar, pensiya fondları, hedc fondlar, qiymətli kağızlar şirkətləri, banklar, investisiya bankları və sığorta şirkətlərində fəaliyyət göstərir və bu qurumlara investisiya qərarları verməkdə kömək edir.

Korporativ mühitdə analitiklər büdcələmə, gəlir və xərc modelləşdirilməsi, maliyyə proqnozlaşdırılması kimi funksiyaları yerinə yetirirlər. Kredit analizi də ayrıca ixtisaslaşmış sahədir.

Analitiklər maliyyə məlumatlarını təhlil etmək, trendləri müəyyən etmək və proqnozlar hazırlamaq üçün adətən elektron cədvəl proqramlarından və statistik proqram paketlərindən istifadə edirlər. Onlar tez-tez şirkət rəhbərliyi ilə görüşərək biznes perspektivləri və idarəetmə effektivliyi barədə daha dərindən məlumat toplayırlar.

Riyazi modelləşdirmə və proqramlaşdırma üzrə ixtisaslaşmış analitiklər “kvantlar” (quant) adlanır və kəmiyyət maliyyəsi sahəsində fəaliyyət göstərirlər.

Qiymətli kağızlar şirkətlərində

Birja broker şirkətində və ya investisiya bankında çalışan investisiya analitiki şirkətin maliyyə hesabatlarını təhlil edir, əmtəə qiymətlərini, satışları, xərcləri və vergiləri araşdırır, şirkətin biznes qiymətləndirilməsini aparır və gələcək gəlirləri proqnozlaşdırır. Nəticələrə əsaslanaraq onlar hesabatlar yazır və konkret investisiyanı almaq, satmaq və ya saxlamaq barədə tövsiyələr verirlər (“trade idea”).

Qiymətləndirmə sonunda analitik adətən qiymətli kağız üzrə reytinq verir: almaq, satmaq və ya saxlamaq. Böyük vəzifəli analitiklər aktivlərin idarə edilməsinə cavabdeh olduqda birbaşa qərar qəbul edə bilərlər. Kiçik (“junior”) analitiklər isə risklərin ölçülməsi və modelləşdirilməsi ilə məşğul olurlar.

Analitiklər çox vaxt müəyyən sənaye sahəsi üzrə ixtisaslaşırlar (məsələn, biotexnologiya, maliyyə xidmətləri, enerji, mədənçilik və ya informasiya texnologiyaları). Onlar yeni tənzimləmələri və makroiqtisadi göstəriciləri izləyərək bunun gəlirlərə təsirini qiymətləndirirlər.

Analitiklər əsasən iki qrupa bölünür:

Satış tərəfi analitiklər — adətən broker və ya investisiya bankında çalışırlar. Onların hazırladığı tədqiqat hesabatları müştərilərə təqdim olunur və bəzən satış və marketinq funksiyası daşıyır. Bu model potensial maraqların toqquşması riski yarada bilər.

Alış tərəfi analitiklər — investisiya fondları və ya aktiv idarəetmə şirkətlərində çalışırlar. Onlar birbaşa investisiya qərarlarının qəbulunda iştirak edir və zamanla portfel meneceri vəzifəsinə yüksələ bilərlər.

Səhm analitiklərinə bənzər şəkildə, sabit gəlir analitikləri istiqrazların və digər sabit gəlirli qiymətli kağızların dəyərini və risklərini təhlil edirlər. Onlar istiqraz (maliyyə) bazarında emitentin ödəniş qabiliyyətini və qiymətli kağızun bazardakı nisbi dəyərini qiymətləndirirlər. İxtisaslaşma sahələrinə bələdiyyə istiqrazları, dövlət istiqrazları, korporativ istiqrazlar, yüksək gəlirli (“high-yield”) və ya problemli (“distressed”) istiqrazlar daxildir.

Analitiklər məlumatları açıq maliyyə hesabatlarından, şirkətlərin rəsmi açıqlamalarından və qazanc konfrans zənglərindən əldə edirlər. 2000-ci illərin əvvəllərində baş vermiş korporativ mühasibat qalmaqallarından sonra bir çox ölkədə məlumatın bərabər açıqlanmasını təmin etmək üçün qaydalar sərtləşdirilmişdir. ABŞ-da buna nümunə olaraq Regulation FD (Fair Disclosure) göstərilə bilər.

Analitiklərin performansı müxtəlif platformalar tərəfindən qiymətləndirilir, məsələn, StarMine (indiki adı ilə LSEG tərkibində olan Thomson Reuters bölməsi) və ya Institutional Investor jurnalı. Araşdırmalar göstərmişdir ki, analitik əhatəsi yüksək olan kiçik şirkətlər bəzən bazar üzrə həmyaşıdlarını üstələyə bilir.

Beləliklə, maliyyə analitiki rolu həm investisiya qərarlarının qəbulunda, həm də bazarların informasiya ilə təmin olunmasında mühüm yer tutur.