Qırışıqmeyvəli itburnu

Qırışıqmeyvəli itburnu
Qırışıqmeyvəli itburnu
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Fabidlər Dəstə: Gülçiçəklilər Fəsilə: Gülçiçəyikimilər Yarımfəsilə: Qızılgülkimilər Triba: Qızılgülkimilər Cins: İtburnu Növ: Qırışıqmeyvəli itburnu
Beynəlxalq elmi adı
	Rosa rugosa Thunb.;
ITIS	24811
NCBI	74645
EOL	631307

Qırışıqmeyvəli itburnu (lat. Rosa rugosa) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin i̇tburnu cinsinə aid bitki növü.

Arealı

Rusiyanın qərbində, Çində, Yaponiyada və Koreyada yayılmışdır.

Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 0,8-6 m-dək olan, düzdayanan, qalın budaqlı, əlverişli şəraitdə sıx, keçilməz budaqlar əmələ gətirən koldur. Qoca budaqları oduncaqlaşmış, qonur və çılpaq, cavan zoğları açıq yaşıl və sıx tükcüklüdür. Yarpaq yerləşməsi növbəli, saplaqdır. Yalançı zoğları enli, saplaqla bitişmiş, ucu biz, üstü çılpaq, alt tərəfi ağ tükcüklüdür. Xırda yarpaqları yeddi, bəzən beş və ya doqquz, yumru ellipsvaridən uzunsov ellipsvariyədək, uzunluğu 2,5-3 sm, eni 1,5-2 sm, üstü qırışlı, parlaq, alt tərəfi tükcüklü, boz keçəli, kənarları dişlidir. İyun-iyulda çiçəkləyir, əlverişli şəraitdə yenidən sentyabr-oktyabrda çiçəkləyə bilər. Çiçəkləri tək və ya iki-üç, iri, diametri 6-7 sm-dən, uzunluğu 1,5-2 sm olan çiçək saplağında, vəziçiçəklərlə örtülmüş, çiçək altlıqları yumurtavari, ucu bizdir. Çiçək zoğları iynələrlə örtülmüşdür. Kasayarpaqları beş, yumurtavari-lansetvari və ya xətvari-lansetvari, açıq yaşıldan qırmızı-yaşıl rəngədək, uzunluğu 2,5-3 sm, alt tərəfi tükcüklüdür. Ləçəkləri beş cüt və ya yarımçıqləçəkli, tünd çəhrayı, ağ əks-yumurtavari, ucu oyuqludur. Sütuncuqların başı iri, təxminən oturaq, ağ keçəlidir. Meyvələri hamar-şarşəkilli, ətli, əvvəlcə açıq yaşıl, sonradan parlaq narıncı və ya qırmızı rənglidir.

Ekologiyası

Qumlu, gilli torpaqlarda, dəniz kənarı ərazilərdə və qayalıqlarda bitir.

Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanda mədəni şəraitdə becərilir.

İstifadəsi

Meyvələrində təxminən 3% C vitamini vardır.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Rosa rugosa var. typica Regel

Heterotipik sinonimləri

Rosa andreae Lange
Rosa calocarpa (André) E.Willm.
Rosa camschatica Lindl.
Rosa coruscans K.F.Waitz ex Link
Rosa fastuosa K.Koch
Rosa ferox Lawrance
Rosa kamtchatica Vent.
Rosa kamtchatica var. ferox Van Geel
Rosa kamtchatica var. ferox (Lawrance) Ser.
Rosa kamtchatica var. nitens Lindl.
Rosa maikwai H.Hara
Rosa pubescens Baker
Rosa regeliana Linden & André
Rosa rugosa alba T.S.Ware
Rosa rugosa f. alba (T.S.Ware) Rehder
Rosa rugosa var. alba (T.S.Ware) Rehder
Rosa rugosa var. albaplena Rehder
Rosa rugosa f. albaplena (Rehder) Rehder
Rosa rugosa var. albiflora Koidz.
Rosa rugosa f. amurensis Debeaux
Rosa rugosa calocarpa André
Rosa rugosa var. chamissoniana Rehder & E.H.Wilson
Rosa rugosa var. chamissoniana C.A.Mey.
Rosa rugosa var. coruscans (K.F.Waitz ex Link) Koehne
Rosa rugosa subsp. coruscans (K.F.Waitz ex Link) Juel, R.E.Fr. & Örtendahl
Rosa rugosa var. ferox C.A.Mey.
Rosa rugosa var. glabriuscula Crép.
Rosa rugosa var. kamtchatica (Vent.) Regel
Rosa rugosa var. lindleyana C.A.Mey.
Rosa rugosa var. nitens (Lindl.) Regel
Rosa rugosa var. plena Regel
Rosa rugosa f. plena (Regel) Bijh.
Rosa rugosa var. regeliana (Linden & André) Wittm.
Rosa rugosa repens-alba Anon.
Rosa rugosa f. rosea (Rehder) Rehder
Rosa rugosa var. rosea Rehder
Rosa rugosa var. rubra Rehder
Rosa rugosa var. rubroplena Rehder
Rosa rugosa f. rubroplena (Rehder) Rehder
Rosa rugosa var. subinermis C.A.Mey.
Rosa rugosa var. thunbergiana C.A.Mey.
Rosa rugosa var. ventenatiana C.A.Mey.