Türkmənistan Məclisi

Türkmənistan Məclisi
türkm. Türkmenistanyň Mejlisi
VII çağırış (2023—2028)
Ümumi məlumatlar
Növü	Birpalatalı parlament
Ölkə	Türkmənistan
Təsis olunub	1992
Əvvəlki orqan	Türkmən SSR Ali Soveti
Rəhbərlik
Sədr	Dünyagözəl Qulmanova, TDP 6 aprel 2023-cü il tarixindən
Quruluşu
Üzvlərin sayı	125
Siyasi partiyalar	VII çağırış Məclisin tərkibi      Türkmənistan Demokrat Partiyası(65)      Türkmənistan Aqrar Partiyası(24)      Türkmənistan Sənayeçiləri və Sahibkarları Partiyası (18)      Bitərəf siyasətçi (18)
Seçkilər
Səsvermə sistemi	Majoritar, vətəndaşların gizli səsverməsi ilə
Sonuncu seçkilər	26 mart 2023
Qeydlər
mejlis.gov.tm
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Türkmənistan Məclisi (türkm. Türkmenistanyň Mejlisi) — Türkmənistanda qanunverici hakimiyyəti həyata keçirən 125 deputatdan ibarət ən yüksək nümayəndəlik orqanı. 2021-2023-cü illərdə Türkmənistan Parlamentinin aşağı palatası olmuşdur. Məclis təxminən bərabər sayda seçicinin olduğu birmandatlı dairələrdə 5 il müddətinə seçilir.

2013-cü ildə keçirilən növbəti parlament seçkilərindən əvvəl, Türkmənistan Məclisi tək partiyalı idi (tamamilə bütün yerlər Türkmənistan Demokrat Partiyasının üzvləri tərəfindən tutulurdu), postsovet məkanında Türkmənistan bütün digər ölkələrdən fərqli olaraq, bir partiyalı sistemə malik idi. SSRİ-nin dağılmasından az əvvəl çoxpartiyalı sistemə keçdi.

2008 -ci ildən Türkmənistan Məclisi, Aşqabadın mərkəzində, Qaraşızlıq prospektində xüsusi tikilmiş yeni binada yerləşir. Bundan əvvəl, Sovet dövründə tikilmiş köhnə binada yerləşirdi, burada Sovet dövründə Nazirlər Şurası və Türkmənistan SSR Ali Soveti yerləşirdi.

2021-ci ildə iki palatalı sistemin tətbiqindən əvvəl ölkənin birpalatalı parlamenti idi. Lakin 2023-cü ildə konstitusiyaya edilmiş dəyişikliklərə əsasən yenidən ölkənin birpalatalı parlamenti oldu.

Türkmənistan Məclisi yurisdiksiyasına: qanunların qəbulu və təfsiri, onlara dəyişikliklərin edilməsi, habelə onların icrasına nəzarət daxildir. Qanunların icrasına nəzarət Türkmənistan Nazirlər Kabinetinin müvafiq reqlamenti əsasında həyata keçirilir. Fəaliyyətinə Nazirlər Kabinetinin fəaliyyət proqramının təsdiq edilməsi məsələsinə baxılması, Türkmənistanın dövlət büdcəsinin təsdiqi və onun icrasına dair hesabata baxılması, Türkmənistanda seçkilərə nəzarətin və müşahidənin təşkili, bununla bağlı məsələlərə baxılması Türkmənistan Ali Kazıet (Məhkəmə) sədrinin, Türkmənistan Baş Prokurorunun, Türkmənistan Daxili İşlər Nazirinin və Türkmənistan Ədliyyə Nazirinin təyin edilməsi və vəzifədən azad edilməsi daxildir. Dövlət mükafatlarının təsis edilməsi, Türkmənistan Prezidentinə dövlət mükafatlarının verilməsi, ona fəxri adlar, hərbi rütbələr və fərqlənmələrin verilməsi, dövlət hakimiyyəti və idarəetmə orqanlarının normativ aktlarının Türkmənistan Konstitusiyasına uyğunluğunun, habelə Türkmənistan Konstitusiyası və qanunları ilə Məclisin səlahiyyətləri ilə bağlı digər məsələlərin müəyyən edilməsi də daxildir. Türkmənistan Məclisi ilə Türkmənistan Nazirlər Kabineti arasındakı fikir ayrılıqlarını Türkmənistan Prezidenti həll edir.

Türkmənistanda parlament seçkiləri hər beş ildən bir keçirilir. İndiyə qədər müstəqil Türkmənistan tarixində altı dəfə parlament seçkiləri keçirilmişdir. Müstəqil Türkmənistan tarixində ilk parlament seçkiləri 1994 -cü ilin dekabrında keçirildi. Ölkədə son parlament seçkiləri 2018 -ci ilin mart ayında keçirildi. Növbəti parlament seçkiləri 2023 -cü ildə keçiriləcək.

• Türkmənistanda parlament seçkiləri (1994)
• Türkmənistanda parlament seçkiləri (1999)
• Türkmənistanda parlament seçkiləri (2004)
• Türkmənistanda parlament seçkiləri (2008)
• Türkmənistanda parlament seçkiləri (2013)
• Türkmənistanda parlament seçkiləri (2018)

1995 -ci ilə qədər Türkmənistan Ali Şurası, 1991 -ci ildə Türkmənistan müstəqillik əldə edənə qədər Türkmənistan SSR Ali Şurası adlanırdı. 1994 -cü ildə keçirilən ilk parlament seçkilərindən sonra onun adı dəyişdirilərək Türkmənistan Məclisinə çevrildi.

2013-cü ildə keçirilən növbəti parlament seçkilərindən əvvəl, Türkmənistan Məclisi tək partiyalı idi (tamamilə bütün yerlər Türkmənistan Demokrat Partiyasının üzvləri tərəfindən tutulurdu), postsovet məkanında Türkmənistan bütün digər ölkələrdən fərqli olaraq, bir partiyalı sistemə malik idi. SSRİ-nin dağılmasından az əvvəl çoxpartiyalı sistemə keçdi.

2003 -cü ildə Türkmənistan Məclisinin səlahiyyətləri Xalq Məsləhətinin xeyrinə məhdudlaşdırıldı və məclis prezidentin başçılıq etdiyi Xalq Məsləhətinin qərarı ilə ləğv edilə bilər. 2008 -ci ildə, yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsindən sonra, Türkmənistanın yeni prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov, bir palatalı milli parlament olaraq, Məclisin səlahiyyətlərini bərpa etdi.

2013 -cü il parlament seçkilərində, Türkmənistan tarixində ilk dəfə olaraq, faktiki olaraq dövlətin nəzarəti altında olan digər siyasi partiyaların, hərəkatların və təşkilatların seçkilərə qatılmasına icazə verildi. Türkmənistan Demokrat Partiyası, Türkmənistan Sənayeçiləri və Sahibkarlar Partiyası (ölkədə mövcud olan iki qanuni siyasi partiyadan biri), həmçinin ictimai-siyasi və ictimai təşkilatlar, Türkmənistan Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı, Türkmənistan Qadınlar İttifaqı və Türkmənistanın Maxtumkuli Gənclər Təşkilatı seçkilərə qatıldılar. Bitərəf namizədlər üçün öz namizədliklərini irəli sürməyə də icazə verildi. Bu seçkilərin nəticələrinə görə, Demokrat Partiyası 47 nümayəndəsini Məclisdə təmsil etmək hüququ əldə edərək ənənəvi olaraq birinci yeri tutdu, ikinci yeri Məclisdə 33 yer tutan Həmkarlar İttifaqları Təşkilatı tutdu. , üçüncü yeri 16 deputat mandatı ilə Qadınlar İttifaqı, sonrakı yerləri Sənayeçilər Partiyası və sahibkarlar (14 yer) və Maxtumkuli adına Gənclər Təşkilatı (8 yer) tutdu. Yeddi bitərəf namizəd isə məclisə daxil ola bilmədi.

25 mart 2018 -ci ildə Məclisə növbədənkənar seçkilər keçirildi. Xalq nümayəndələrindən olan əksəriyyət seçicinin yaşıyaşı 30 ilə 50 arasında idi. Parlamentarilər arasında - 31 qadın da vardı.

2020 -ci ilin sentyabr ayında "Türkmənistan Konstitusiyasında dəyişikliklər və əlavələr haqqında" Konstitusiya qanunu təsdiq edildi, qanuna görə 1 yanvar 2021 -ci ildən etibarən ölkədə iki palatalı Milli Qenqeş (Milli Şura) parlamenti tətbiq olunur. Layihə onu qanunverici hakimiyyəti həyata keçirən və iki palatadan - Xalq Məsləhəti (Xalq Şurası, yuxarı palata) və Məclisdən (aşağı palata) ibarət olan nümayəndəlik orqanı kimi müəyyən edir.

30 mart 2018 -ci ildən Türkmənistan Məclisinin sədri (spiker) hakim Türkmənistan Demokrat Partiyasından Gülşad Məmmədovadır.

• Məclis