Haşimi Rəfsəncani

Əkbər Haşimi Rəfsəncani
Əkbər Haşimi Rəfsəncani
	fars. اکبر هاشمی رفسنجانی‎
İran Prezidenti
	17 avqust 1989 – 2 avqust 1997
Əvvəlki	Əli Xamenei
Sonrakı	Məhəmməd Hatəmi
İranın Mütəxəssislər Məclisinin üzvü
	15 avqust 1983 – 8 yanvar 2017
İranın Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurasının sədri
	4 oktyabr 1989 – 8 yanvar 2017
Əvvəlki	Əli Xamenei
Sonrakı	Mahmud Haşimi Şahrudi[d]
İranın Mütəxəssislər Məclisinin sədri
	25 iyul 2007 – 8 mart 2011
Əvvəlki	Əli Meşkini
Sonrakı	Məhəmmədrza Məhdəvi
İranın İslam Şurası Məclisinin spikeri
	28 iyul 1980 – 3 avqust 1989
Sonrakı	Mehdi Kərrubi
İranın daxili işlər naziri
	6 noyabr 1979 – 12 avqust 1980
Sonrakı	Məhəmmədrza Məhdəvi
İranın İslam Şurası Məclisinin deputatı
	28 may 1980 – 3 avqust 1989
Seçki dairəsi	Tehran, Rey, İslamşəhr, Şemiranat və Pərdis[d]
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	25 avqust 1934[…]
Doğum yeri	Bəhreman, Nuq[d], Rəfsəncan şəhristanı, Kirman ostanı, İran;
Vəfat tarixi	8 yanvar 2017[…] (82 yaşında)
Vəfat yeri	Tehran, Tehran şəhristanı, Tehran ostanı, İran və ya ; Təcriş[d];
Vəfat səbəbi	ürək tutması
Dəfn yeri	Behişti-Zəhra; İmam Xomeyni türbəsi;
Təhsili	Tehran Universiteti;
Fəaliyyəti	siyasətçi, yazıçı, sahibkar, axund, ruhani[d]
Həyat yoldaşı	İffət Mərəşi (1958-ci ildən);
Dini	şiəlik
Hərbi xidmət
Qoşun növü	İran Silahlı Qüvvələri
Döyüşlər	İran–İraq müharibəsi;
Təltifləri	;
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ayatollah Əkbər Haşemi Bəhremani Rəfsəncani (25 avqust 1934^[…], Bəhreman, Kirman ostanı – 8 yanvar 2017^[…], Tehran və ya Təcriş^[d]) — İran siyasətçisi, yazıçısı. Ekspertlər Assambleyasının sədri olmuşdur. AMEA-nın fəxri üzvüdür.

Həyatı

Rəfsəncani 1934-ci ildə İranın Kirman vilayətinin Rəfsəncan Behreman kəndində kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir. Ailəsi əkinçilik edir, fıstıq bağlarına sahib idi.

İranın dördüncü prezidenti vəzifəsində çalışıb.

Məktəbi oxuyan zaman 16 yaşında – 1948-ci ildə müsəlmanların müqəddəs şəhəri Qum şəhərinə dini təhsil almağa getdi. Burada o, dini təhsillə bərabər, siyasi dünyagörüşünü artırdı. Savadı və bacarığı ilə irəliləməyi bacardı və 1958-ci ildə İranın birinci dini lideri Ruhulla Xomeyninin müridi oldu. Bunun nəticəsində şiyələrdə ayetullah'lıqdan sonra en yüksək ikinci dərəcə olan hüccetülislam mərtəbəsinə yüksəldi. Ustadı Xomeyni kimi o da mühafizəkar mövqe tutdu və Rza Şah Pəhləvinin müasirlik siyasətinə qarşı çıxdı. Xomeyni 1964-cü ildə ölkədən qovuldu. Islam inqilabına qədər Rəfsancani 15 il içində 5 dəfə həbs edildi.

1979-cu ildə inqilab nəticəsində şah çevrildi və Xomeyni ölkəyə qayıtdı. Rəfsəncani onun ən yaxın adamlarından biri oldu və siyasi karyerasında yüksəliş başladı. Islam Partiyasının qurulmasında yaxından iştirak etdi. Hətta 1979–1980cı illərdə daxili işlər naziri oldu. 1980-ci ildə ona qarşı olan sui-qəsd uğursuzluqla nəticələndi. Xomeyninin sağ əlinə çevrilən Rəfsəncani 1980–1989-cu illərdə İslam məşvərət şurasıda Məclis spikerliyi vəzifəsini tutdu. 1980–1988-ci il İraq-Iran müharibəsində sülh əldə edilməsində böyük rol oynadı.

1989-cu il iyun ayında Xomeyninin ölümündən sonra Əli Xamneyinin prezidentliyindən (1980–1989) sonra İranın dövlət başçısı oldu. Xamneyi isə ali dini lider postuna əyləşdi. 1997-ci il Almaniya məhkəməsi onun 1992-ci il İran Kürdlərinin liderinin öldürüldüyü Mikonos sui-qəsdinin sifarişçilərindən biri olduğunu bəyan etdi. Rəfsəncani mühafizəkar və praqmatik siyasət yürütdü, qonşularla, keçmiş SSRİ və ərəb ölkələri ilə normal münasibətlər qurdu. Ancaq ABŞ ilə heç münasibət qurulmadı və bir neçə Qərb ölkəsi ilə məhdud münasibətlər yaradıldı. 1993-ci ildə yenidən dövlət başçısı seçildi. 1997-ci ildə seçkiyə qatılmadı.

2005-də İrandakı prezident seçkilərində Mahmud Əhmədinecəd səs çoxluğu ilə onu qabaqladı.

O, praqmatik konservativ siyasətçi kimi tanınırdı və azad bazar pozisiyasını dəstəkləyirdi. Rəfsəncani İran liberallarının lideri hesab olunurdu və radikal mühafizəkarlara qarşı çıxırdı.

1993-cü ilin oktyabrında Bakıda rəsmi dövlət səfərində olub. AMEA-nın fəxri üzvü idi.

Rəfsəncani ürək problemi ilə xəstəxanaya yerləşdirilmiş, ancaq 8 yanvar 2017-ci ildə 82 yaşında ürək tutmasından vəfat etmişdir.

10 yanvarda İranın paytaxtı Tehran şəhərində yerləşən Behişti-Zəhrada, Ruhullah Xomeyninin məzarı yanında dəfn edilib.

Ailəsi

Rəfsəncani evli və 5 övladı – 3 oğlu və 2 qızı var idi. Qızı Məclis üzvüdür.