Kalmıkiya Respublikası

Kalmıkiya
Kalmıkiya
	Хальмг Таңһч
Bayraq[d]	Gerb[d]
	46°34′ şm. e. 45°19′ ş. u.HGYO
Ölkə	Rusiya;
İnzibati mərkəz	Elista
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb	16 may 1992
Sahəsi	75.000 km²;
Saat qurşağı	Moskva vaxtı[d]; UTC+03:00;
Əhalisi
Əhalisi	267.588 nəf. (2016, 2018, 2021, 2024, 2025);
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu	RU-KL
Avtomobil nömrəsi	08
	Rəsmi sayt
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kalmıkiya Respublikası (rus. Республика Калмыкия, kalm. Хальмг Таңһч) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Paytaxtı Elista şəhəridir. Kalmıkiya Avropada buddizmin ən çox ibadət edildiyi yerdir.

Coğrafiya

Respublikanın ərazisi 75.9 min kvadrat kilometrdir. Əhalisi 327 min nəfərdir. Qərbdən Rostov vilayəti, cənubdan Dağıstan Respublikası və Stavropol diyarı ilə həmsərhəddir. Kalmıkya neft (Vısokov, Göllərarası, Kanışan), təbii qaz (Yermolinsk, Mejev, İni-Burul), xörək duzu (Mojar) və tikinti materialları (Başantin, Arşan, Ulanxol) ilə zəngindir. İqlimi kəskin kontinental olub, isti və quru yaya, az qarlı və soyuq qışa malikdir. İyulun orta temperaturu 23, 26°S, yanvarın isə -8, -5°S-dir. 10°S-lik temperaturlu vegetasiya dövrü 180 gündən 213 günə qədər davam edir. Xəzər dənizinin sahillərində bataqlıqlar yayılmışdır.

Tarix

Kalmıkya-RSFSR-ın tərkibində 4 noyabr 1920-ci ildə muxtar vilayət kimi formalaşmış, 20 oktyabr 1935-ci ildə isə muxtar respublikaya çevrilmişdir. 1943-cü ildə muxtar respublika ləğv edilmiş, 1957-ci ildə isə bərpa edilmişdir. 1990-cı ilin oktyabr ayından Kalmıkya Respublika formasında fəaliyyət göstərir.

Əhali

Ölkə üzrə ümumi əhalisi 283 214 nəfər. Respublikanın yerli əhalisi kalmıklar, qazaxlar, ukraynalılar, beloruslar, tatarlar və s.-dir. Orta sıxlıq hər km²-də 3,8 nəfərdir. Sıxlığa görə Yergeni və Stavropol yüksəkliyi fərqlənir (hər km²-də 10 nəfər). Ən az əhali isə Qara torpaqlarda cəmlənmişdir (hər km²-də 1 nəfər). Dağlılar ümumi əhalinin 37%-ni təşkil edir. İri şəhərlərinə Elista, Kaspiyskiy və Qorodovikovsk misaldır..

Milli tərkibi

Xalq	1926 il min nəfər	1939-cu il min nəfər	1959-cu il min nəfər	1970-ci il min nəfər	1979 il min nəfər	1989-cu il min nəfər	2002-ci il min nəfər	2010 il min nəfər
Kalmıklar	107,0 (75,8 %)	107,3 (48,6 %)	▼64,9 (35,1 %)	▲110,3 (41,1 %)	▲122,2 (41,5 %)	▲146,3 (45,4 %)	▲155,9 (53,3 %)	▲162,7 (57,4 %)
Ruslar	15,2 (10,7 %)	▲100,8 (45,7 %)	▲103,3 (55,9 %)	▲122,8 (45,8 %)	▲125,5 (42,6 %)	▼121,5 (37,7 %)	▼98,1 (33,6 %)	▼85,7 (30,2 %)
Darginlər	…	…	…	▲5,0 (1,9 %)	▲8,6 (5,0 %)	▲12,9 (4,0 %)	▼7,3 (2,5 %)	▲7,6 (2,7 %)
Qazaxlar	…	▲2,7 (1,2 %)	▲8,6 (4,6 %)	▼7,1 (2,6 %)	▼6,1 (2,1 %)	▲6,3 (1,9 %)	▼5,0 (1,7 %)	▼4,9 (1,7 %)
Məshəti türkləri	…	…	…	…	…	…	▲3,1 (1,1 %)	▲3,7 (1,3 %)
Çeçenlər	…	…	…	▲4,8 (1,8 %)	▲8,1 (2,8 %)	▲8,3 (2,6 %)	▼6,0 (2,0 %)	▼3,3 (1,2 %)
Avarlar	…	…	…	…	▲1,9	▲3,9 (1,2 %)	▼2,3 (0,8 %)	▲2,4 (1,0 %)
Ukraynalılar	14,6 (10,3 %)	▼1,1	▲1,6	▲3,3 (1,2 %)	▲3,7 (1,3 %)	▲4,1 (1,3 %)	▼2,5 (0,9 %)	▼1,5 (0,5 %)
Koreyalılar	…	…	…	…	▲1,1	▼0,6	▲1,0 (0,3 %)	▲1,3 (0,5 %)
Almanlar	2.6 (1,8 %)	▲4,15 (1,9 %)	▼1,5	▲5,2 (1,9 %)	▲5,5 (1,9 %)	▲5,6 (1,7 %)	▼1,6 (0,6 %)	▼1,1 (0,3 %)
Tatarlar	1.0	▲2,5 (1,1 %)	▼1,0	▲1,2	▲1,3	1,3	▼1,1 (0,4 %)	▼1,0 (0,3 %)
Kumıklar	…	…	…	…	…	1,5	…	…
Belaruslar	…	…	…	▲1,7	▼1,4	▼1,3	…	…
1000-dən çox adam sayı olan Xalqlar göstərilir

İqtisadiyyat

Rayonlar

Şəhərlər

Elista – 104.254 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
Lağan – 14.345 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)
Qorodovikovsk – 10.940 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)