| Valua sülaləsi | |
|---|---|
| Valois | |
 | |
| Ölkə | Fransa |
| Hissəsidir | Kapetinqlər sülaləsi |
| Banisi |
|
| Sonuncu hökmdar | III Henri |
| Əsası qoyulub | 1328 |
| Soyun kəsilməsi | 1589 |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
| Fransa tarixi | |
|---|---|
 Bu məqalələr ölkə seriyasındandır | |
| Tarixə qədərki Fransa | |
| Antik Fransa | |
| Roma Qalliyası (e.ə. 220—481) | |
| Orta əsrlər Fransası | |
| Sülalələr: | |
| Merovinqlər (481—751) | |
| Karolinqlər (751—987) | |
| Kapetinqlər (987—1328) | |
| Valua (1328—1589) | |
| Burbonlar (1589—1792, 1814—1848) | |
| İnqilaba qədərki Fransa | |
| Yüzillik müharibə (1337-1453) | |
| Jakeriya üsyanı (1358) | |
| Nant razılaşması | |
| Fransa mütləqiyyəti (1643—1789) | |
| Müasir Fransa | |
| Böyük Fransa inqilabı (1789—1799) | |
| Yakobinlər (1793—1794) | |
| Konvent (1792—1795) (Jirondistlər, Montanyarlar) | |
| Əbukir dəniz döyüşü (1798) | |
| Əbukir döyüşü (1799) | |
| Fransa Direktoriyası | |
| Birinci Fransa Respublikası (1792—1804) | |
| Birinci imperiya (1804—1814) | |
| Tilzit sülhü (1807) | |
| Burbon restavrasiyası (1814—1830) | |
| İyul monarxiyası (1830—1848) | |
| İkinci Fransa Respublikası (1848—1852) | |
| İkinci imperiya (1852—1870) | |
| Üçüncü Fransa Respublikası (1870—1940) | |
| Paris Kommunası (1871) | |
| Dreyfus işi (1894-1906) | |
| Vişi rejimi (1940—1944) | |
| Fransa Respublikasının Müvəqqəti Hökuməti (1944—1946) | |
| Dördüncü Fransa Respublikası (1946—1958) | |
| Beşinci Fransa Respublikası (1958) | |
Fransa portalı |
Valua sülaləsi (fransızca: Maison de Valois) — Kapetinqlər sülaləsinin bir qolu olan və Fransada 1328–1589-cu illərdə hakimiyyətdə olmuş kral sülaləsidir. Valua sülaləsinin hakimiyyətə gəlməsi Kapetinqlər sülaləsinin əsas qolunun kişi nəslinin sona çatmasından sonra baş vermişdir. 1328-ci ildə IV Karlın ölümündən sonra taxta onun əmisi oğlu VI Filipp çıxmışdır. Valua hökmdarları dövründə Fransa Avropanın ən mühüm siyasi və hərbi güclərindən birinə çevrilmişdir. Bu dövr Yüzillik müharibə, Fransa-İngiltərə münasibətləri, daxili siyasi münaqişələr və İntibah mədəniyyətinin Fransada yayılması ilə xarakterizə olunur.
Mənşəyi
Valua sülaləsinin əsası Valua qrafı I Karlın nəslinə gedib çıxır. I Karl III Filippin oğlu və IV Filippin qardaşı idi. I Karlın oğlu VI Filipp 1328-ci ildə Fransa kralı oldu. Onun hakimiyyətə gəlməsi ilə Kapetinqlər sülaləsinin Valua qolu Fransa taxtına sahib oldu. VI Filippin hakimiyyətə gəlməsi Fransa ilə İngiltərə arasında taxt-tac hüququ ilə bağlı mübahisəni daha da kəskinləşdirdi. İngiltərə kralı III Eduard IV Filippin nəvəsi olduğu üçün Fransa taxtına iddia irəli sürürdü.
Hakimiyyət dövrü
VI Filipp
VI Filipp Valua sülaləsinin ilk Fransa kralı idi və 1328–1350-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. Onun dövründə İngiltərə ilə münasibətlər kəskinləşmiş və 1337-ci ildə Yüzillik müharibə başlamışdır. Müharibənin ilk mərhələsində Fransa ağır məğlubiyyətlərə uğramışdır. 1346-cı ildə Kresi döyüşündə Fransa ordusu İngiltərə qoşunları tərəfindən məğlub edilmişdir. VI Filipp 1350-ci ildə vəfat etmiş və taxta onun oğlu II Jan çıxmışdır.
II Jan
II Jan 1350–1364-cü illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun hakimiyyəti Yüzillik müharibənin ən ağır mərhələlərindən biri ilə yadda qalmışdır. 1356-cı ildə baş vermiş Poatye döyüşündə Fransa ordusu məğlub edilmiş və II Jan ingilislər tərəfindən əsir götürülmüşdür. Kralın əsir götürülməsindən sonra Fransa daxilində siyasi və iqtisadi böhran dərinləşmişdir.
V Karl
V Karl 1364-cü ildə Fransa kralı oldu və 1380-ci ilə qədər hakimiyyətdə qaldı. O, Yüzillik müharibə zamanı Fransa dövlətinin mövqelərini bərpa edən hökmdarlardan biri hesab olunur. V Karlın dövründə Fransa ordusunun təşkili yaxşılaşdırılmış, ingilislərin əvvəlki dövrdə işğal etdiyi ərazilərin əhəmiyyətli hissəsi geri alınmışdır. V Karl həmçinin elmə, incəsənətə və kitablara himayədarlıq etmişdir. Onun dövründə kral kitabxanasının inkişafına xüsusi diqqət yetirilmişdir.
VI Karl
VI Karl 1380–1422-ci illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun hakimiyyətinin ilk illərində kralın azyaşlı olması səbəbindən ölkəni əsasən saray aristokratiyası idarə edirdi. VI Karlın hakimiyyətinin sonrakı dövründə onun psixi xəstəliyi siyasi sabitliyi ciddi şəkildə zəiflətdi. Kralın xəstəliyi nəticəsində Fransa daxilində Armanyaklar və Burquinyonlar arasında mübarizə gücləndi. 1415-ci ildə Azenkur döyüşündə Fransa ordusu İngiltərə qarşısında ağır məğlubiyyətə uğradı. 1420-ci ildə bağlanan Trua müqaviləsi Fransanın siyasi vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı və İngiltərə kralı V Henrinin Fransa taxtına varisliyini nəzərdə tutdu.
VII Karl
VII Karl 1422-ci ildə Fransa kralı oldu. Onun hakimiyyəti Yüzillik müharibənin son mərhələsi və Fransa monarxiyasının yenidən güclənməsi ilə əlaqələndirilir. VII Karlın hakimiyyəti dövründə Janna d'Ark Fransa tarixində mühüm rol oynadı. 1429-cu ildə onun rəhbərlik etdiyi fransız qüvvələri Orlean mühasirəsinin qaldırılmasına nail oldular. VII Karlın dövründə Fransa ordusu yenidən təşkil edildi və kral hakimiyyəti möhkəmləndirildi. 1453-cü ildə Yüzillik müharibənin əsas hərbi mərhələsi başa çatdı və İngiltərənin Fransadakı hakimiyyəti böyük ölçüdə sona çatdı.
XI Lüdovik
XI Lüdovik 1461–1483-cü illərdə Fransa kralı olmuşdur. O, mərkəzi kral hakimiyyətinin gücləndirilməsi və iri feodal hakimlərin siyasi təsirinin məhdudlaşdırılması istiqamətində siyasət aparmışdır. XI Lüdovikin hakimiyyəti dövründə Fransa siyasi baxımdan daha mərkəzləşdirilmiş dövlətə çevrilmişdir.
VIII Karl
VIII Karl 1483–1498-ci illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə Fransa İtaliya siyasətinə daha fəal şəkildə müdaxilə etməyə başladı. 1494-cü ildə VIII Karlın İtaliyaya yürüşü İtaliya müharibələrinin başlanğıc mərhələlərindən biri oldu.
XII Lüdovik
VIII Karlın ölümündən sonra taxta XII Lüdovik çıxdı. XII Lüdovik Valua-Orlean qoluna mənsub idi və 1498–1515-ci illərdə Fransa kralı oldu. Onun hakimiyyəti dövründə İtaliya müharibələri davam etdi və Fransa Milan uğrunda mübarizədə fəal iştirak etdi.
Valua-Anqulem qolu
XII Lüdovikin ölümündən sonra Fransa taxtına Valua sülaləsinin Anqulem qolu keçdi. Bu qolun ilk kralı I Fransisk olmuşdur. I Fransisk 1515–1547-ci illərdə Fransa kralı olmuş və Fransız İntibahının ən mühüm hökmdarlarından biri hesab edilmişdir. Onun hakimiyyəti dövründə Fransa İntibahı inkişaf etmiş, saray memarlığı və təsviri sənət geniş şəkildə himayə olunmuşdur. I Fransisk Leonardo da Vinçi də daxil olmaqla bir sıra italyan rəssam və sənətkarlarını Fransaya dəvət etmişdir. Bu dövrdə Fontenblo sarayı, Luvr sarayı və digər kral iqamətgahlarında böyük tikinti və bədii layihələr həyata keçirilmişdir.
II Henri
II Henri 1547–1559-cu illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə saray memarlığı və heykəltəraşlıq inkişafını davam etdirmişdir. Memar Pierre Lescot və heykəltəraş Jean Goujon II Henrinin dövründə Luvr sarayının yenidən qurulması ilə bağlı mühüm layihələr həyata keçirmişlər.
II Fransisk
II Fransisk 1559–1560-cı illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun qısa hakimiyyəti dövründə ölkədə dini və siyasi qarşıdurmalar daha da güclənmişdir.
IX Karl
IX Karl 1560–1574-cü illərdə Fransa kralı olmuşdur. Onun hakimiyyəti dövründə katoliklərlə protestantlar arasında dini müharibələr baş vermişdir. 1572-ci ildə baş vermiş Varfolomey gecəsi qətliamı Fransa dini müharibələrinin ən qanlı hadisələrindən biri olmuşdur.
III Henri
III Henri Valua sülaləsinin son Fransa kralı olmuşdur. O, 1574–1589-cu illərdə hakimiyyətdə olmuşdur. III Henrinin hakimiyyəti dövründə Din müharibələri davam etmiş və kral hakimiyyəti ciddi siyasi təzyiqlərlə üzləşmişdir. 1589-cu ildə III Henri sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Onun ölümü ilə Valua sülaləsinin Fransa taxtındakı hakimiyyəti sona çatdı. III Henrinin ölümündən sonra taxta IV Henri çıxdı. IV Henri Burbonlar sülaləsinə mənsub idi və beləliklə Fransa taxtında Burbonlar dövrü başladı.{
Sülalənin qolları
Valua sülaləsinin əsas hakim qolları Valua, Valua-Orlean və Valua-Anqulem qolları idi. Valua qolu VI Filippdən başlayaraq VI Karlın hakimiyyətinə qədər davam etmişdir. Valua-Orlean qolu XII Lüdovikin hakimiyyəti ilə təmsil olunmuşdur. Valua-Anqulem qolu I Fransiskdən III Henriyə qədər Fransa taxtında olmuşdur.
Mədəniyyət və incəsənət
Valua hökmdarlarının hakimiyyəti Fransada İntibah mədəniyyətinin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Kral sarayları memarlıq, heykəltəraşlıq, rəssamlıq və kitab sənətinin əsas himayə mərkəzlərinə çevrilmişdir. I Fransiskin hakimiyyəti dövründə İtaliya İntibahının təsiri Fransız incəsənətində daha da güclənmişdir. Luvr sarayının yeni hissələrinin inşası və bədii şəkildə bəzədilməsi Valua dövrünün ən mühüm memarlıq layihələrindən biri olmuşdur. Bu layihələrdə Pierre Lescot və Jean Goujon kimi sənətkarların fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Valua sülaləsinin sonu
XVI əsrin ikinci yarısında Fransa uzunmüddətli dini müharibələr nəticəsində siyasi və iqtisadi baxımdan zəifləmişdi. III Henrinin 1589-cu ildə öldürülməsi ilə Valua sülaləsinin kişi xətti üzrə Fransa taxtında hakimiyyəti sona çatdı. Onun varisi IV Henri oldu və Fransa tarixində Burbonlar sülaləsinin hakimiyyəti başladı. Valua sülaləsinin hakimiyyəti Fransa dövlətinin mərkəzləşməsi, Yüzillik müharibənin başa çatması, İntibahın inkişafı və mütləq monarxiyanın formalaşması baxımından Fransa tarixinin mühüm dövrlərindən biri hesab olunur.
- Əlifba sırasına görə sülalələr
- Monarxlar və sülalə nümayəndələri qaralamaları
- Kral sülalələri
- Avropa tarixi
- Roma-Katolik ailələr
- Fransada köhnə rejim