Səkinə Axundzadə

Səkinə Axundzadə
Səkinə Mirzə Heybət qızı Axundzadə
Doğum tarixi	1865(1865)
Doğum yeri	Quba, Quba qəzası, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi	1927(1927) (61–62 yaşında)
Vəfat yeri	Quba, Quba qəzası, Azərbaycan SSR, ZSFSR, SSRİ
Dəfn yeri	Bibiheybət məscidi
Uşağı	Yusif bəy Ağabəyov
Atası	Mirzə Heybət Axundzadə
Fəaliyyəti	dramaturq, yazıçı, romançı, müəllimə, maarifçi, pedaqoq
Əsərlərinin dili	Azərbaycan dili
Janr	dram
Tanınmış əsərləri	Şahzadə Əbülfəzl və Rəna xanım
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Səkinə xanım Mirzə Heybət qızı Axundzadə (1865, Quba – 1927, Quba) — ilk qadın dramaturq, ilk qadın romançı, yazıçı Mirzə Heybət Axundzadənin qızı. Səkinə xanım Azərbaycanın ilk qadın müəllimlərindəndir.

Səkinə xanım 1865-ci ildə Qubada anadan olmuş və ibtidai təhsilini orada almışdır. Atası Hacı Mirzə Heybət bəy "Fəda" təxəllüslü ilə şeirlər yazırdı və Abbasqulu ağa Bakıxanovun təşkil etdiyi "Gülüstan" ədəbi məclisinin üvzü idi. 1900-cü ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçən Səkinə xanım, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşəbbüsü ilə fəaliyyət göstərən Qızlar Məktəbinin müəllim heyətinin ilk tərkibində yer almışdır. O, burada şəriət və ədəbiyyat (Azərbaycan dili, o dövrdə "tatar dili" kimi qeyd olunurdu) fənlərini tədris etmişdir. Bununla yanaşı, Səkinə xanım Tağıyevin qız məktəbində dram dərnəyinin əsasını qoyaraq, maarifçilik fəaliyyətini yalnız tədrislə məhdudlaşdırmamış, şagirdlərin bədii-estetik inkişafına da mühüm töhfə vermişdir.

Səkinə xanım Axundzadə Bakıda və Qubada xalqın maariflənməsi istiqamətində geniş fəaliyyət göstərmiş, qız məktəblərinin açılmasına təşəbbüs etmiş, təhsil alan şagirdlərə müntəzəm maddi yardım göstərmiş, 1920-ci ildə Qubada açılmış ilk qadın məktəbinin direktoru kimi bölgədə qızların təhsilinin təşkili və maarifçiliyin inkişafında mühüm rol oynamış pedaqoq və ictimai xadimdir.

Səkinə xanım Axundzadə teatr həvəskarları və peşəkar səhnə xadimləri ilə sıx yaradıcılıq əlaqələri saxlamış, dramaturgiya, nəsr və tərcümə sahəsində ardıcıl və məhsuldar fəaliyyət göstərmişdir. O, "Elmin bəhrəsi" pyesinin, "Gəlin və qayınana" komediyasının, milli folklor əsasında qələmə aldığı "Şahzadə Əbülfəzl və Rəna xanım" hekayəsinin və bu süjet əsasında hazırladığı eyniadlı opera librettosunun müəllifidir. Səkinə xanım Axundzadə eyni zamanda Türkiyə ədəbiyyatından bir sıra əsərləri Azərbaycan dilinə tərcümə etmiş, görkəmli türk dramaturqu Namiq Kamalın yaradıcılığı əsasında işlədiyi "Bəxtsiz bala" və "Zülmün səmərəsi" dramları ilə Azərbaycan teatr mühitində geniş tanınmışdır. Səkinə xanım Axundzadənin "Bəxtsiz bala" əsəri peşəkar teatr kollektivlərinin, digər pyesləri isə əsasən qız gimnaziyası tələbələrinin iştirakı ilə tamaşaya qoyulmuş, bu da onun qadın təhsilinin və maarifçiliyin inkişafına verdiyi töhfələrin teatr müstəvisində davamı kimi qiymətləndirilmişdir.

Səkinə xanım Axundzadə fransız bəstəkarı Leo Delibin "Lakme" operası əsasında yazdığı "Zülmün səmərəsi" dramı ilə xüsusi uğur qazanmışdır. Bu əsər ilk dəfə 1914-cü ildə Tiflisdə tamaşaya qoyulmuş, sonralar "Nicat" teatr truppası tərəfindən və 1920-ci illərin əvvəllərində Azərbaycan Milli Dram Teatrında müxtəlif səhnə quruluşlarında nümayiş etdirilmişdir. "Zülmün səmərəsi" dramı Hüseyn Ərəblinski tərəfindən 1914-cü ildə Tiflisdə, Abbas Mirzə Şərifzadə tərəfindən isə 1917-ci və 1922-ci illərdə Bakıda səhnələşdirilmiş, əsas rollarda Hüseyn Ərəblinski, Abbas Mirzə Şərifzadə, Kazım Ziya, İsmayıl Talıblı, Yeva Olenskaya və Yunis Nərimanov çıxış etmişlər.

Səkinə xanım Axundzadə 1922–1923-cü illərdə nəşr olunmuş "Yeni türk əlifbası" dərsliyinin həmmüəlliflərindən biri olmuş, Azərbaycan dilində yeni əlifbanın təbliği və savadlılığın artırılması istiqamətində aparılan islahatlara mühüm töhfə vermişdir.

1927-ci ildə uzun sürən asma xəstəliyindən Qubada dünyasını dəyişən Səkinə xanım Axundzadə Bibiheybətdə dəfn olunmuşdu.

Səkinə xanımın yazdığı əsərlər o dövrün repressiyalarından qorxan qardaşı İbrahim bəyin qızı Reyhan Topçubaşova tərəfindən yandırılmışdır.

• "Elmin bəhrəsi" (1904)
• "Haqq söz acı olar"
• "Zülmün səmərəsi" ("Lakme"dən təbdil)
• "Gəlin və qayınana"
• "Şahzadə Əbülfəzl və Rəna xanım" (1918)
• "Bəxtsiz bala"

• Fazil, Şahin. Mahmudov, Yaqub; Mustafazadə, Tofiq (redaktorlar ). Quba tarixi (az.). Bakı: "TEAS Press Nəşriyyat evi". 2016. səh. 700.
• Cabbarov, Fərhad. Vəlixanlı, Nailə (redaktor). H. Z. A. Tağıyevin qız məktəbinin tarixindən (PDF) (az.). Bakı: "Ziya". 2011. səh. 392. İstifadə tarixi: 9 aprel 2026.
• Mərdanov, Misir. Azərbaycan təhsil tarixi. I cild (az.). Bakı: "Təhsil" nəşriyyatı. 2011. 295. İstifadə tarixi: 17 avqust 2026.